-> kampanokrousia: Τα προοίμια του Ακαθίστου ύμνου.Ιστορικός και θεολογικός σχολιασμός

Μετάφραση / Translation

Κυριακή, 25 Φεβρουαρίου 2018

Τα προοίμια του Ακαθίστου ύμνου.Ιστορικός και θεολογικός σχολιασμός

του πρωτοπρεσβυτέρου π.Δημητρίου Αθανασίου.

Ο Ακάθιστος Υμνος είναι ένα από τα πιό σημαντικά φιλολογικά μνημεία της Βυζαντινής Υμνογραφίας και Μουσικής.

Είναι ενας “υμνος¨κοινώς γνωστό ως ‘Κοντάκιο” και ψάλλεται ολόκληρος κατά τον όρθρο του Σαββάτου της Ε’ Εβδομάδας των Νηστειών.

Ο ποιητής αρθρώνει τον Ακάθιστο Ύμνο σε 24 οίκους με αλφαβητική ακροστιχίδα Α-Ω.Η αλφαβητική ακροστιχίδα
ταυτίζεται με τα λόγια του Κυρίου στην Αποκάλυψη «Εγώ (ειμί) το άλφα και το ω» (21,6) και ακόμα «Εγώ (ειμί) το άλφα και το ω ,ο πρώτος και ο έσχατος»(22,13).

Μερικά αξιόλογα ιστορικά στοιχεία.

Α.Χειρόγραφα-Εκδόσεις-Μεταφράσεις-Εργασίες

Τα χειρόφραφα με τα οποία μας παραδόθηκε ο Ύμνος είναι πάρα πολλά.Πρώτο τα κοντακάρια της Πάτμου ,του Σινά ,της Λαύρας ,του Βατοπαιδίου και πλήθος κωδίκων ,από τα οποία ο Σ.Ευστρατιάδης έλαβε υπόψιν οκτώ κατά την έκδοση του Ύμνου.

Η πρώτη έκδοση του Ακαθίστου Ύμνου έγινε από τον Άλδο Μανούτιο το 1502 για καθαρά φιλολογικούς σκοπούς.Φιλολογική έκδοση επεχείρησε ο καρδινάλιος Pitra από δυτικούς κώδικες το 1876 καθώς και ο Ματθαίος Παρανίκας(1894) που έλαβε υπόψιν κυρίως τον κώδικα 32 της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης.

Η πληρέστερη έκδοση όμως έγινε από τον Σωφρόνιο Ευστρατιάδη το 1917 και βασίστηκε ,όπως αναφέραμε σε Αγιορείτικα χειρόγραφα.

Μέχρι σήμερα ο αριθμός των επιστημονικών εργασιών που εκδόθηκαν για τον Ακάθιστο Ύμνο ξεπερνούν τις εκατό (100).Από τις εργασίες αυτές επί πλέον αξιομνημόνευτες είναι οι εργασίες του Krumbacher(1897),του Α.Παπαδόπουλου-Κεραμέως (1903,1908 ,1909 ),του Ιωακείμ Ιβηρίτη(1928) Tρυπάνη (1960,1966 ,1968) ,του Ν.Β. Τωμαδάκη (1954,1965,1971,1983-4 ) ,του Φιλή ,της Αικ.Χριστοφιλοπούλου (1966),του Κ. Μητσάκη(1967,1969,1971 1979),του Goltz (1988), του Δετοράκη(1978,1992 ,2003) ,της L.Peltomaa (2001) και του καθηγητή Γρ.Παπαγιάννη (2003) κ.α.

Β.Η  φιλολογική έρευνα για τα προοίμια του Ακαθίστου.

Ο καθηγητής Γρηγόρης Παπαγιάννης  σημειώνει και τα εξής.

«Το πρώτο πρόβλημα του Ακαθίστου παρουσιάζεται ήδη στο προοίμιό του.Είναι βέβαια γνωστό ότι το αρχικό προοίμιο είναι το «Το προσταχθέν μυστικώς » ,το οποίο μετά από κρίσιμες για την πρωτεύουσα του Βυζαντινού κράτους ιστορικές περιστάσεις ,αντικαταστάθηκε από το μεταγενέστερο «Τη υπερμάχω στρατηγώ» .Ωστόσο στην κριτική έκδοση ο Τρυπάνης δηλώνει ευθαρσώς ότι το πρώτο προοίμιο δεν παραδίνεται σε κανένα από τα γνωστά του χειρόγραφα και ο ίδιος το παίρνει από την Antologia των Christ-Paranikakas….Tόσο η μετάφραση του Χριστοφόρου όσο και ο Φιλής μόνο το «Τη υπερμάχω» έχουν υπόψιν ως προοίμιο.

Στην έκδοσή του ο Pitra μόνο το «Τη υπερμάχω» προτάσσει ,ενώ στο υπόμνημά του αναφέρει πως « στους κώδικες συνηθίζεται να προηγείται το αυτόμελον «Το προσταχθέν» ,το οποίο παρέλειψε ο Λάσκαρης …

Και η έκδοση Ευστρατιάδη αγνοεί το «Το προσταχθέν».

Aπό πλευράς κριτικής του κειμένου ας σημειωθεί σχετικά με τον στίχο «εξίσταμαι κραυγάζων σοι»,ότι στα λειτουργικά βιβλία υπάρχει διόρθωση της μετοχής κραυγάζων σε κραυγάζειν .( ἐξίσταμαι κραυγάζειν σοι)

Στο δεύτερο προοίμιο (Τη Υπερμάχω) ο Pitra αναφέρει  ότι σε δύο κώδικες(Vaticanus gr.341,Vaticanus Ottob 179)  υπάρχει υπάρχει η φράση

« ως λυτρωθείς εκ των δεινών…αναγράφω σοι ο δούλος σου ,Θεοτόκε »  σε ένα  άλλο  χειρόγραφο(Vaticanus gr,1515 ,a.1382)  βρήκε την παραλλαγή «αναγράφω σοι οι δούλοι » και αλλού την γραφή « αναγράφω σοι η ποίμνη σου».

«Σωστά,νομίζω»,λέγει ο καθηγητής Γ.Παπαγιάννης « ο Goltz ερμηνεύει τις παραλλαγές αυτές ως αποτέλεσμα της προσπάθειας να γίνει γενικότερη η διατύπωση ,προκειμένου ο ύμνος να εκτελείται και από τις κοινότητες εκτός Κων/πόλεως.Πάντως η παραλλαγή «οι δούλοι σου» δεν έχει πιθανότητα να είναι ορθ’η ν,λόγω ασυμβατότητας με το υπόλοιπο τροπάριο από συντακτική άποψη(αριθμό,γένος)».



Τα προοίμια του Ακαθίστου.(κείμενα-σχόλια)

Τα προοίμια του Ακαθίστου Ύμνου είναι τρία .

Το πρώτο «Το προσταχθέν μυστικώς…» ,είναι και το αρχικό  και χαρακτηρίζεται και ως επιθαλάμιος ύμνος.

Το δεύτερο το γνωστό «Τη Υπερμάχω..¨» φαίνεται ότι γράφτηκε για να συνδέσει τον παλαιό ύμνο με τα ιστορικά γεγονότα του 626 μ.Χ.

Το τρίτο είναι το  «Οὐ παυόμεθα …..και  θεωρείται ότι  είναι μεταγενέστερη προσθήκη (Μητσάκης –Βυζαντινή υμνογραφία σελ.483)

“Οὐ παυόμεθα κατὰ χρέος ἀνυμνοῦντες σε͵ θεοτόκε͵ καὶ λέγοντες· Χαῖρε͵ ἡ κεχαριτωμένη”.

Facebook σχόλιο

Δημοφιλείς αναρτήσεις